อริน
Vote on DZone Share on Facebook Bookmark this on Delicious Kick It on DotNetKicks.com Shout it Share on LinkedIn Bookmark this on Technorati Post on Twitter Google Buzz (aka. Google Reader)
ธันวาคม 22, 2014, 12:54:39 am *
ยินดีต้อนรับคุณ, บุคคลทั่วไป กรุณา เข้าสู่ระบบ หรือ ลงทะเบียน

เข้าสู่ระบบด้วยชื่อผู้ใช้ รหัสผ่าน และระยะเวลาในเซสชั่น
ข่าว: Arinwan forum!- Write the Right for Rights
 
   หน้าแรก   ช่วยเหลือ ค้นหา เข้าสู่ระบบ สมัครสมาชิก  
หน้า: [1]
  พิมพ์  
ผู้เขียน หัวข้อ: (171) การปกครองส่วนภูมิภาค : มณฑลเทศาภิบาลและข้าหลวง  (อ่าน 2470 ครั้ง)
0 สมาชิก และ 2 บุคคลทั่วไป กำลังดูหัวข้อนี้
รุ่งโรจน์ วรรณศูทร
Administrator
Hero Member
*****
เพศ: ชาย
กระทู้: 1728



ดูรายละเอียด เว็บไซต์ อีเมล์
« เมื่อ: พฤศจิกายน 05, 2012, 04:34:21 pm »

การปกครองส่วนภูมิภาค : มณฑลเทศาภิบาลและข้าหลวง


การประชุมเทศาภิบาล กระทรวงมหาดไทย พ.ศ. 2439
แถวนั่ง 1. พระยาสุรินทร์ฦๅไชย (เทศ บุนนาค) ต่อมาเป็นเจ้าพระยาสุรพันธ์พิสุทธิ์
2. พระยาพงษาณุรักษ์ (แฉ่ บุนนาค) ต่อมาเป็นพระยาไกรเพชรัตนสงคราม
3. กรมขุนมรุพงศ์ศิริพัฒน์ 4. กรมหมื่นดำรงราชานุภาพ 5. กรมหมื่นมหิศรราชหฤทัย
6. พระยาจ่าแสนยบดี (ไทย) 7. หม่อมเจ้าอลังการ ชมาลากุล
แถวยืน 1. พระยาสฤษดิ์พจนกร (เสง วิริยศิริ) ต่อมาเป็นพระยามหาอำมาตย์
2. พระยาประสิทธิศัลยการ (สอาด สิงหเสนี)
3. พระยาศรีสุริยราชวรานุวัตร์ (เชย กัลยาณมิตร) ต่อมาเป็นเจ้าพระยาสุรสีห์วิศิษฐศักดิ์
4. พระยาทิพโกษา (โต โชติกเสถียร)


หลังจากพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงจัดระเบียบการปกครองส่วนกลางและกำหนดให้กระทรวงมหาดไทยมีหน้าที่ควบคุมหัวเมืองทั่วพระราชอาณาจักรแล้ว ขั้นตอนต่อมาของการปลี่ยนผ่านระบอบการปกครอง เพื่อเป็นการกำกับดูแลหัวเมืองต่างๆตลอดจนสามารถควบคุมได้จากส่วนกลางอย่างแท้จริง ซึ่งในระบอบการปกครองแบบจตุสดมภ์/ศักดินาสวามิภักดิ์เดิมไม่สามารถทำได้ การปฏิรูปการปกครองส่วนภูมิภาคจึงเริ่มเมื่อ พ.ศ. 2437 โดยรวมเมืองตั้งแต่สามเมืองขึ้นไปเป็นกลุ่มเมืองเรียกว่า มณฑลเทศาภิบาล โดยใช้ลำน้ำเป็นหลักบอกเขตมณฑล

ลักษณะการปกครองแบบเทศาภิบาล คือ การปกครองที่จัดให้มีหน่วยบริหารราชการประกอบด้วยข้าราชการทำหน้าที่รับและสนองนโยบายจากอำนาจการปกครองที่รวมศูนย์ที่ส่วนกลาง มีระบบการบังคับบัญชาเรียกว่าการเทศาภิบาล มีข้าราชการ (เดิมคือขุนนาง) จากส่วนกลาง (กระทรวง) ไปปกครองแต่ละมณฑล เรียกว่า "กองข้าหลวงเทศาภิบาล" ประกอบด้วย

          1. ข้าหลวงใหญ่หรือข้าหลวงเทศาภิบาล เป็นหัวหน้าคณะปกครองดูแลข้าราชการ

          2. ข้าหลวงมหาดไทย เป็นเจ้าพนักงานปกครองท้องที่ การทะเบียนราษฎร์ และวางระเบียบข้อบังคับ คำสั่งทั้งปวงของข้าหลวงเทศาภิบาล

          3. ข้าหลวงยุติธรรม มีหน้าที่ตรวจตราเร่งรัดคดีความทั้งมณฑล เพื่อให้การพิพากษาคดีรวดเร็ว สะสางคดีค้างเก่ามากมายให้เสร็จสิ้นไป และตั้งศาลชำระความอุทธรณ์ของศาลเมือง

          4. ข้าหลวงคลัง มีหน้าที่เก็บและตรวจประโยชน์ของแผ่นดินซึ่งผู้ว่าราชการเมือง กรมการเมืองเรียกเก็บอยู่แต่ก่อน รวมทั้งรวบรวมผลประโยชน์ที่เคยตกเรี่ยเสียหายแต่ก่อนให้ได้มาเป็นของหลวง และจ่ายเงินเดือนพระราชทานแก่ผู้ว่าราชการเมือง กรมการเมือง

          5. เลขานุการ ทำหน้าที่เป็นเลขานุการของข้าหลวงเทศาภิบาล

          6. แพทย์ประจำตำบล มีหน้าที่ดูแลรักษาป้องกันโรคให้แก่ราษฎรของมณฑล

          7. ผู้ช่วยเสมียนและคนใช้ จำนวนพอสมควรแก่งาน

ทั้งนี้ การจัดตั้งมณฑลเทศาภิบาล มีการริเริ่มใช้มาแล้วก่อน พ.ศ. 2437 เริ่มจากหัวเมืองชายแดน เนื่องจากฝรั่งเศสกำลังเร่งขยายอำนาจอย่างต่อเนื่อง ดังนั้นจุดมุ่งหมายในตอนแรกจึงเป็นการป้องกันพระราชอาณาจักรให้พ้นจากการคุกคามภายนอก และเพื่อให้การปกครองดำเนินไปโดยถูกต้องตามระเบียบบริหารราชการแผ่นดินอย่างใหม่นั้น โดยในเบื้องต้นมี 6 มณฑล คือ

          1. มณฑลลาวเฉียงหรือมณฑลพายัพ ประกอบด้วย 6 เมืองคือ เชียงใหม่ ลำปาง ลำพูน น่าน แพร่ และเถิน (ภายหลังยุบเป็นอำเภอเถิน ขึ้นกับนครลำปาง เมื่อ พ.ศ. 2448) โดยมีเจ้าพระยาพลเทพ (พุ่ม ศรีไชยยันต์) เป็นข้าหลวงใหญ่ บัญชาการอยู่ที่เมืองเชียงใหม่

          2. มณฑลลาวพวนหรือมณฑลอุดร ประกอบด้วย 6 เมืองคือ อุดรธานี ขอนแก่น นครพนม สกลนคร หนองคาย และเลย มีพระเจ้าน้องยาเธอกรมหมื่นประจักษ์ศิลปาคม เป็นข้าหลวงใหญ่ บัญชาการอยู่ที่เมืองอุดร

          3. มณฑลลาวกาวหรือมณฑลอีสาน ประกอบด้วย 8 เมือง คือ อุบลราชธานี จำปาสัก ศรีสะเกษ สุรินทร์ ร้อยเอ็ด มหาสารคาม และกาฬสินธุ์ มีพระเจ้าน้องยาเธอกรมหลวงพิชิตปรีชากร เป็นข้าหลวงใหญ่ บัญชาการอยู่ที่เมืองจำปาสัก

          4. มณฑลลาวกลางหรือมณฑลนครราชสีมา ประกอบด้วย 3 เมืองคือ นครราชสีมา ชัยภูมิ และบุรีรัมย์ มีพระเจ้าน้องยาเธอกรมหมื่นสรรพสิทธิประสงค์ เป็นข้าหลวงใหญ่ บัญชาการอยู่ที่เมืองนครราชสีมา

          5. มณฑลเขมรหรือมณฑลบูรพา ประกอบด้วย 4 เมืองคือ พระตะบอง เสียมราฐ ศรีโสภณ และพนมศก (ปัจจุบันเป็นตำบล) มีพระยามหาอำมาตยาธิบดี (หรุ่น ศรีเพ็ญ) เป็นข้าหลวงใหญ่ บัญชาการอยู่ที่เมืองพระตะบอง

          6. มณฑลภูเก็ต ประกอบด้วย 6 เมือง คือ ภูเก็ต กระบี่ ตรัง ตะกั่วป่า พังงา และระนอง (ตั้งมาตั้งแต่ พ.ศ. 2418 แล้ว) มีพระยามนตรีสุริยวงศ์ (ชื่น บุญนาค) เป็นข้าหลวงใหญ่ บัญชาการอยู่ที่เมืองภูเก็ต

ต่อมาในปี พ.ศ. 2437 จัดตั้งเพิ่มขึ้นอีก 4 มณฑลคือ

          1. มณฑลพิษณุโลก ประกอบด้วย 5 เมือง คือ พิษณุโลก พิจิตร พิชัย (อุตรดิตถ์) สวรรคโลก และสุโขทัย มีเจ้าพระยาสุรสีห์วิศิษฐ์ศักดิ์ (เชย กัลยาณมิตร) เป็นข้าหลวงใหญ่ บัญชาการอยู่ที่เมืองพิษณุโลก

          2. มณฑลปราจีน ประกอบด้วย 4 เมือง คือ ปราจีนบุรี ฉะเชิงเทรา นครนายก และพนมสารคาม มีพลตรีพระยาฤทธิรงค์รณเฉท (สุข ชูโต) เป็นข้าหลวงใหญ่ บัญชาการอยู่ที่เมืองปราจีน

          3. มณฑลราชบุรี ประกอบด้วย 5 เมือง คือ ราชบุรี กาญจนบุรี ปราณบุรี เพชรบุรี และสมุทรสงคราม มีเจ้าพระยาสุรพันธ์พิสุทธิ์ (เทศ บุญนาค) เป็นข้าหลวงใหญ่ บัญชาการอยู่ที่เมืองราชบุรี

          4. มณฑลนครราชสีมา เป็นมณฑลมีอยู่ก่อนแล้ว แต่เพิ่งได้รับการประกาศใน พ.ศ. 2437 มีพลตรีพระยาสิงหเสนี (สะอาด สิงหเสนี) เป็นข้าหลวงใหญ่

พ.ศ. 2438 โปรดเกล้าให้ตั้งขึ้นใหม่อีก 3 มณฑล และแก้ไขมณฑลที่มีอยู่แล้วให้เป็นแบบเทศาภิบาลอีก 1 มณฑล รวมเป็น 4 มณฑล คือ

          1. มณฑลนครชัยศรี ประกอบด้วย 3 เมือง คือ นครชัยศรี สมุทรสาคร และสุพรรณบุรี มีพระยามหาเทพ (บุตร บุณยรัตพันธุ์) เป็นข้าหลวงใหญ่ บัญชาการอยู่ที่เมืองนครชัยศรี ต่อมาย้ายไปตั้งที่พระปฐม

          2. มณฑลนครสวรรค์ ประกอบด้วย 8 เมือง คือ นครสวรรค์ กำแพงเพชร ชัยนาท ตาก อุทัยธานี พยุหะคีรี มโนรมย์ และสรรคบุรี มีพันเอกพระยาดัสกรปลาศ (ทองอยู่ โรหิตเสถียร) เป็นข้าหลวงใหญ่ บัญชาการอยู่ที่เมืองนครสวรรค์

          3. มณฑลกรุงเก่า (มณฑลอยุธยา) ประกอบด้วย 8 เมือง คือ กรุงเก่า พระพุทธบาท พรหมบุรี ลพบุรี สระบุรี สิงห์บุรี อ่างทอง และอินทร์บุรี มีพระเจ้าบรมวงศ์เธอกรมขุนมุรพงศ์ศิริพัฒน์ เป็นข้าหลวงใหญ่ บัญชาการอยู่ที่กรุงเก่า

          4. มณฑลภูเก็ต มีมาก่อนแล้วเพียงแต่ประกาศแก้ไขระเบียบและลักษณะการปกครอง ให้มี 6 เมืองตามเดิม.


พิมพ์ครั้งแรก โลกวันนี้ ฉบับวันสุข 3-9 พฤศจิกายน 2555
คอลัมน์ พายเรือในอ่าง  ผู้เขียน อริน
สงวนลิขสิทธิ์ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537
บันทึกการเข้า
หน้า: [1]
  พิมพ์  
 
กระโดดไป:  



Powered by MySQL Powered by PHP Powered by SMF 1.1.11 | SMF © 2006-2009, Simple Machines LLC | Thai language by ThaiSMF Valid XHTML 1.0! Valid CSS!